English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

حکیم عمر خیام نیشابوری | آثار خيام

آثار خيام نیشابوری:
بيهقي‌ و گروهي‌ ديگر از مترجمان‌ خيام‌ نوشته‌اند كه:«خيام‌ در تصنيف‌ و تعليم‌ بخل‌ داشت» . بايد دانست‌ كه‌ اگر اين‌ سخنان‌ به‌ استنباط‌ از اموري‌ باشد كه‌ ذكر كرده‌اند از قبيل‌ اين‌كه‌ خيام‌ تصنيف‌ فراوان‌ ندارد، و وقتي‌ غزالي‌ از او پرسيد نقطه‌ی‌ قطب بر نقاط‌ ديگر فلك‌ چه‌ رجحان‌ دارد كه‌ قطب‌ شده‌ است‌ او به‌ قدري‌ در مقدمات‌ شرح‌ و بسط‌ داد كه‌ پيش‌ از رسيدن‌ به‌ نتيجه‌ هنگام‌ نماز شد و سخن‌ را بريدند، اين‌ها دليل‌ نمي‌شود؛ اين‌كه‌ تصانيف‌ خيام‌ بسيار نيست‌ حق‌ اين‌ است‌ كه‌ تصنيف كردن‌ كار واجبي‌ نيست‌ و هر دانشمندي‌ طبع‌ تأليف‌ و تصنيف‌ ندارد، و اهل‌ علم‌ وقتي‌ به‌ اين‌ كار دست‌ مي‌برند كه‌ ضرورتي‌ پيش‌ آيد چنان‌ كه‌ خيام‌ چون‌ در فن‌ جبر و مقابله‌ معلومات‌ تازه‌ به‌ دست‌ آورده‌ بود، كتابي‌ در اين‌ باب‌ تصنيف‌ كرد كه‌ معروف‌ است‌ و اثر مهم‌ او در علم‌ همان‌ است. رسالات‌ ديگري‌ هم‌ در موضوعات‌ علمي‌ ديگر دارد كه‌ بسيار كوچك‌ و مختصر است، و روي‌ هم‌ رفته‌ مي‌توان‌ تصديق كرد كه‌ خيام‌، پرگويي‌ را خوش‌ نداشته‌ است. اما اين‌ صفت‌ اگر حُسن‌ نباشد عيب‌ هم‌ نيست‌ و در هر صورت‌ دلالت‌ بر بخل‌ و ضنت‌ ندارد مگر اينكه‌ فرض‌ كنيم‌ كساني‌ كه‌ اين‌ نسبت‌ را به‌ خيام‌ داده‌اند شخصاً‌ از اين‌ صفت‌ او آگاه بوده‌اند.

‌اينك‌ ما، آن‌چه‌ از آثار خيام‌ در دست‌ است‌ يا از وجود آن‌ها خبري‌ داده‌اند، ذيلاً‌ مي‌آوريم:

رسالة‌ في‌ براهين‌ الجبر والمقابلة‌ مع‌ خمسه‌ الواح‌ للاشكال، كه‌ با مقدمه‌ 52 صفحه‌ است، و عالم‌ بزرگ‌ و پكه  آلماني‌ آن‌ را با ترجمه‌ فرانسوي‌ به‌ سال‌ 1851 ميلادي‌ در پاريس‌ چاپ‌ كرد.

رسالة‌ في‌ شرح‌ ما أشكل‌ من‌ مصادرات‌ كتاب‌ اقليدس،‌ كه‌ نسخه‌اي‌ از اين‌ كتاب‌، در كتابخانه‌ی‌ لايدن‌ هلند موجود است. شادروان‌ جلال‌ همايي‌ آن‌ را چاپ‌ و به‌ فارسي‌ ترجمه‌ كرده‌ است. (خيامي‌ نامه، صص‌ 225-80، تهران، 1346 هـ.ش).

زيج‌ ملكشاهي، يا زيح‌ جلالي‌، كه‌ خيام‌ يكي‌ از مؤ‌لفان، و شايد مهم‌ترين آنان‌ بوده‌ است.

رسالة‌ في‌ الطبيعيات، كه‌ بيهقي‌ و شهرزوري‌ از آن‌ ياد كرده‌اند.

رسالة‌ في‌ الوجود، كه‌ خيام‌ آن‌ را براي‌ «فخرالملك‌ بن‌ المؤ‌يد» نوشته‌ است. نسخه‌اي‌ از آن‌ در موزه‌‌ی بريتانيا موجود است‌ و در اول‌ كتاب‌ نوشته، «رسالة‌ بالعجمية‌ لعمربن‌ الخيام‌ = رساله‌اي‌ به‌ پارسي‌ از عمر خيام».

رسالة‌ في‌ الجواب‌ عن‌ ثلاث‌ مسائل‌ در مورد كشف‌ ضرورت‌ تضاد در عالم، كه‌ آن‌ را محيي‌ الدين‌ صبري، با پاره‌اي‌ رسائل‌ ديگر زير عنوان‌ جامع‌ البدايع‌ در مصر چاپ‌ كرد.

رسالة‌ في‌ الكون‌ و التكليف‌، كه‌ بيهقي‌ و شهرزوري‌ نيز از آن‌ نام‌ برده‌اند، و آن‌ رساله‌اي‌ فلسفي‌ است‌ كه‌ در جواب‌ قاضي‌ عبدالرحيم‌ نسوي‌ نوشته‌ است. اين‌ كتاب‌ را هم‌ صبري‌ در مصر چاپ‌ كرد. خيام‌ در اين‌ كتاب‌ از حكمت‌ الهي‌ در آفرينش‌ عالم‌ و تكاليف‌ مردم‌ و عبادات‌ بحث‌ مي‌كند.

رسالة‌ في‌ الاحتيال‌ لمعرفة‌ مقداري‌ الذهب‌ و الفضة،‌ كه نسخه‌اي‌ از آن‌ در كتابخانه‌ گوتاي‌ آلمان‌ موجود است.

رسالة‌ في‌ الوازم الامكنة‌، كه‌ در آن‌ از اختلاف‌ فصول‌ و مواسم‌ و اقاليم‌ بحث‌ كرده‌ است.

نوروزنامه،‌ كه‌ كتابي‌ است‌ در باب‌ رسوم‌ و اعياد ايرانيان‌ به‌ ويژه‌ تاريخ‌ و آداب‌ ايرانيان‌ در روز عيد نوروز كه‌ در ضمن‌ آن‌ شرح‌ احوال‌ برخي‌ از پادشاهان‌ را نيز ياد كرده. انشاي‌ اين‌ كتاب‌ بسيار روان‌ و دلپذير است‌ و به‌ سال‌ 1315 هـ.ش‌ استاد مينوي‌ طهراني‌ آن‌ را چاپ‌ كرده‌ است‌ و اگر چه‌ خاورشناس‌ شهير روسي مينورسكي  اين‌ كتاب‌ را از خيام‌ نمي‌داند، مرحوم‌ تقي‌ زاده‌ و شادروان‌ مينوي‌ با تأكيد آن‌ را از خيام‌ دانسته‌اند.


 

بازدید : 9462 29 تير 1391 ساعت 04:25 ب.ظ
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد