English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

معماری اصفهان کاشف انسان است / علی دهباشی، محمدرضا حائری و افروز هوشنگ در شب داریوش شایگان

8 تیرماه 97، یک بار دیگر اصفهان میزبان شب داریوش شایگان و معماری اصفهان، دومین شب از شب‌های بخارا در اصفهان به دعوت گروه فرهنگی سونره با حضور علی دهباشی و مهندس محمدرضا حائری بود. شب پرشوری که مانند شب خیام و فیتزجرالد، آکنده از اطلاعات دانشی و آفاق بخارایی در قلب شهر اصفهان بود و نشان از آن داشت که بخارا از پس کوه صفه، مانند شعله ورِ خون‌بوته مرجانیِ خورشید طلوع کرده است. در این برنامه که با پخش کلیپ‌هایی از برنامه‌های پیشین و قسمتی از فیلمی درباره فعالیت‌های دکتر شایگان پربارتر شده بود، علی دهباشی از عشق دکتر شایگان به اصفهان گفت و مهندس حائری از مسئولیت و تعهد و تفکر در فرهنگ و معماری دوران پس از شایگان و مهندس افروز هوشنگ از معماری و نیروی تخیل نزد شایگان.
 
برای دکتر داریوش شایگان، متفکر آزاده و آزاداندیش ایرانی، معماری، تجلی اسطوره و ایماژی از آرمان‌شهر بوده است. او از زمره معدود فلاسفه ایران معاصر است که از دریچه نظریه، ایدئولوژی، دانش فنی صرف یا مشیی خاص و محدود کننده به معماری نپرداخته است، بلکه در مقام متفکری با جانی فرهنگی، از مرزهای پدیدارشناسانه معماری درگذشته تا از پرچین معرفت‌شناسی، به جست‌وجوی فضاهای گمشده بپردازد.
 
او چون شاعری فارغ از خط سیرِ خطی زمان همانند بودایی خندان و پروانه بر شانه، به تماشای موسیقی منجمدِ سازه‌هایی نشسته است که شاید برای برخی تنها تجسمِ جسمِ سردِ کانی زمین بوده است و اینجاست که تمایز مرد خردمند هزارافسانِ ایران آشکار می‌شود. جایی که اصفهان صفوی، درهم کناری پاریس قرن نوزدهم بر وی عارض می‌شود و در محراب تخیل حالی بر او می‌رود که بر شارل بودلر، مارسل پروست و مونتاین رفت.
 
شب بخارایی داریوش شایگان و معماری اصفهان در قلب شهر، با سخنرانی کوتاه افروز هوشنگ، مدیر گروه فرهنگی سونره، در خصوص فعالیت‌ها و اهداف این مرکز  طلوع کرد، وی با اشاره به اینکه دغدغه انسانِ مدرن خلاقیت است و دغدغه، خلاقیتِ انسانِ نخستین است و این هر دو بهانه‌ای است برای کشفِ خویشتنِ خویش و معماری یکی از شیوه‌های کشف است که تنها یک داعیه دارد و آن درک و ارتقای کیفیتِ زندگی انسان است، با گفته‌ای از شادروان داریوش شایگان که «معماری همیشه تحقق یک رویا، یک اوتوپی و یا یک تخیل است»، صحبت‌های خود را پایان داد.

مدیر مسئول نشریه بخارا سخنان خود را ضمن اشاره به ایران دوستی بسیارِ داریوش شایگان آغاز کرد و گفت: دکتر شایگان بی‌نهایت به تاریخ، جغرافیا و فرهنگ ایران علاقه‌مند بود و با غورِ غواصانه غریبی که در متون این حوزه داشت، درهای گران‌بهایی را برای ما به ارمغان آورد که یکی از آنها، درّ خاص و خوشابِ اصفهان و درکِ فضای معماری آن بود.
 
وی افزود: ایشان به واسطه علاقه بسیاری که به اصفهان داشتند، درگذشته به همراه هانری کربن بسیار به اصفهان سفر می‌کردند و از میان شهرهای ایران از لحاظ فرهنگی، آن شهری که بیش از همه برایشان جذابیت داشت، شهر اصفهان بود. علی دهباشی ادامه داد: به همین خاطر برای تنها سفری که همیشه آمادگی داشتند، سفر اصفهان بود. این موضوع از سوی دیگر با شناخت کامل معماری ایرانی و مطالعات گسترده در تاریخ و ادبیات و فلسفه این شهر گره خورده و معجونی از آگاهی معرفت‌شناسانه را نسبت به اصفهان در ایشان به وجود آورده بود.
 
در ادامه، محمدرضا حائری، معمار، شهرساز و سردبير مجله انديشه ايرانشهر پیش از آغاز سخنانش از شماره ویژه نشریه بخارا با یاد دکتر شایگان و نقل قولی از ایشان درباره علی دهباشی خبر داد و گفت که آقای شایگان همیشه می‌گفتند که علی دهباشی به تنهایی یک وزارتخانه است و حالا در این شماره نزدیک به 800 صفحه درباره آثار و شخصیت این متفکر ایرانی خواهید خواند. وی افزود: اول از همه باید بدانیم که وظیفه ما در قبال معماری ایرانی و تفکر بر آن در دوران پس از شایگان چه خواهد بود، اما پیش از آن باید به معماری ایرانی و تعریف آن بپردازیم. بنابراین باید بدانیم که هر بنایی که در ایران ساخته می‌شود، باید دارای سه ویژگی باشد. اول از همه باید دارای معماری باشد. معماری با ساختمان‌سازی تفاوت ماهوی دارد.
 
ویژگی دوم این است که باید هرچه ساخته می‌شود ایرانی باشد. بسیاری از معماران خلاق جوان طرحی ارائه می‌کنند که واجد ارزش های معمارانه است اما می‌تواند در نیویورک یا لندن هم حادث شود. ویژگی سوم نیز معاصر بودن بناست. یعنی بنا به‌هنگام شده و روزآمد شدۀ  دستاوردهای معمارانه ایران و جهان باشد.  
 
حائری با اشاره به اینکه کمتر متفکر ایرانی هست که مانند داریوش شایگان به حوزه معماری ایرانی پرداخته باشد، افزود: در زمینه پرداخت متفکران به معماری ایران می‌توان به هفت دیدگاه اشاره کرد: نگاه به معماری ایران از مناظر باستان‌شناسی، تاریخ هنرشناسی، انسان‌شناسی، گونه‌شناسی، اسطوره‌شناسی، عرفانی و ادبیات فارسی.
 
سردبیر مجله انديشه ايرانشهر آشنایی خود با اندیشه های دکتر شایگان را به دهه هفتاد نسبت داد و افزود: به نظر من در آغاز نگاه شایگان به معماری ایرانی فرازمانی_فرامکانی بود و به دیدگاه اسطوره شناسی نزدیک‌تر بود، اما بعدها باتوجه به پویایی اندیشه ایشان و نقد شایگان به خودشان، این دیدگاه بسط یافت و به سمت معرفت‌شناسی و پدیدارشناسی که انسان‌شناسی را نیز شامل می‌شد، تکامل یافت.
 
حائری افزود: هر نویسنده جهانگرد متفکری از سفرهای خود شرحی از دیده‌ها و شنیده‌ها را با ما در میان می‌گذارد. اما در سفری که از  بنارس شروع شد و از شهرهای اصفهان، پاریس و لوس آنجلس عبور کرد، شایگانِ جهان دیده، جهان‌بینی خود را درباره این چهار شهر عرضه کرد و به ما گفت که چگونه این شهرها و بناهای درون آنها را اسطوره‌ها، نیروهای فرازمانی، اراده‌های فرامکانی، آگاهی‌های سرزمینی و نظام سرمایه‌داری شکل داده‌اند.
 
وی در پایان تاکید کرد:  ادای سهم داریوش شایگان به معماری و شهرسازی ایران از اولین نوشته‌ها تا آخرین گفت و گوهایشان، قابل‌شناسایی و پیگیری است. توجه شایگان به معماری ایران توجه‌ای فنی و هنرشناسانه نیست. این متفکر آزاد و آزاداندیشِ ایران معاصر معتقد است که بناها و شهرها دارای روح هستند و اندیشه های رنگارنگ و بلند پروازانه انسانی را نمایندگی می‌کنند. بنابراین دوران پس از شایگان با خود اندوخته‌های شایان توجه و اندوه‌های بس نگران کننده‌ای را همراه دارد. اندوخته‌هایی که ما را به جلوه‌هایی از شناخت معماری ایران نزدیک می‌کنند و نگرانی‌هایی که می‌پرسند وضعیت تفکر آگاه و خلاق پس از او چگونه خواهد بود؟
 
باز که می‌گردیم، کارت پستالِ زیبایی با خط پخته و سخته افروز هوشنگ انتظارمان را می‌کشد. لت‌های آن را که می‌گشاییم صدای سعدی از پسِ زمان در گوش‌هایمان طنین‌انداز می‌شود: مطرب یاران برفت ساقی مستان بخفت/شاهد ما برقرار مجلس ما بردوام ...
 
گفتنی است شب‌های فرهنگی بخارا در اصفهان؛ هشتم هر ماه به همتِ گروه فرهنگی سونره در اصفهان برگزار خواهد شد.
 
اصفهان زیبا
گروه فرهنگ و هنر
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد