English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

نوروزنامه به کوشش علی حصوری

چیستی اثر:
نوروزنامه، عنوانِ کتابی است منسوب به فیلسوف، شاعر و ریاضی‌دانِ نامدارِ ایرانی، حکیم عمر خیّام که هیچ گاه آن‌طور که باید مورد توجّه و شناخت قرار نگرفته است. این اثرِ کلاسیک، بخشی از نوشته‌هایی است که از آن با نامِ “رسائلِ” یاد می‌شود و به گونه‎ای که مصحّحِ آن، علی حصوری نوشته‌است، بیش‌تر شکلی یادداشت‌گونه دارد تا رساله‌ای جامع و کامل. خیّام که نام و آوازه‌اش را مدیونِ رباعی‌های خود و اندیشه‌های دیگرگونِ جاری در این ترانه‌هاست، در “نوروزنامه” طرحی دیگر درانداخته است و با دیدگاهی سراسر متفاوت، نه‌تنها به شرحِ چگونگی و پیدایشِ نوروزِ باستانی پرداخته‌است، بلکه از دریچه‌ی فرهنگ و با توسّل به استوره‌ها، به شرحِ آیینِ پادشاهانِ ایران و مواردِ دیگری هم‌چون دفین (گنج)، انگشتری، خوید، اسپ، باز، شراب، زر، روی نیکو و از این دست پرداخته است.

نخستین اثرِ خیام در این زمینه که به نوعی پیش‌نویسِ “نوروزنامه” شناخته می‌شود، شاملِ یادداشت‌هایی ساده، کوتاه و ابتدایی است با نامِ “رساله در کشفِ حقیقتِ نوروز” که تاریخِ احتمالیِ آن به حدودِ ۴۹۵ هجری قمری بازمی‌گردد و هم‌چون برخی دیگر از رسائلِ او، فاقدِ مقدّمه است. دلیلی که انتسابِ مستقیمِ “نوروزنامه” به خیّام را مورد تردید و پرسش قرار داده‌است، مربوط به همین بحثِ مقدّمه است؛ چراکه در این بخش، از خیّام به عنوانِ “فیلسوف‌الوقت سیّدالمحققین ملک‌الحکما حکیم عمربن ابراهیم الخیّام رحمه‌الله علیه” نام برده شده‌است که دو فرضیه را شامل می‌شود: نخست این‌که یادداشت‌ها پس از درگذشتِ وی، گردآوری و تنظیم شده‌اند و یا در فرضِ دوّم، شخصی دیگر با بهره‌گیری از آن رساله‌ی ابتدایی و نوشتارهای پراکنده، به بازنویسی و انتشارِ آن به شکلِ کتاب پرداخته است.

دو نسخه‎ی تاریخی از “نوروزنامه” به جای مانده است. یکی به نامِ نسخه‌ی لندن و دیگری نسخه‌ی برلین که برای نخستین بار با تصحیح و تحشیه‎ی مجتبی مینوی در سال ۱۳۱۴ منتشر شد. این نسخه، در سال‌های اخیر از سوی نشرِ اساطیر با زیرعنوانِ “در منشأ و تاریخ و آداب جشنِ نوروز” تجدیدِ چاپ شده است. تصحیحِ دیگری از این اثر که منبعِ بررسیِ ماست، متعلّق به علی حصوری است. نتیجه‎ی تلاشِ وی برای نخستین بار در سال ۱۳۴۳ از سوی کتابخانه‎ی طهوری منتشر شد که خالی از اشتباه‌های چاپیِ متعدد نبود. چاپِ دوّمِ این تصحیح با بازنگریِ او، در سال ۵۷ پراکنده شد و چاپِ سوّم آن پس از سال‌ها، بارِ دیگر در سال ۷۹ در ایران و از سوی نشرِ چشمه به طبع رسید که از آن زمان، به چاپ‌های پیاپی رسیده است.


درباره مصحح:
علی حصوری، استادِ پیشینِ زبان‌ها و فرهنگِ ایرانِ باستان در دانشگاهِ شیراز بوده است که سال‌ها پیش، پس از انقلابِ فرهنگی، از ادامه‌ی امرِ آموزش در ایران بازماند. او چندین سال است که وطن را ترک کرده و ساکنِ کشورِ سوئد است. حمیدِ فرخنده در معرفی یکی از آثارِ حصوری، درباره او چنین نوشته است: “دکتر حصوری از بدو ورود به سوئد در کلاس‌های آموزشی خود که به ابتکار کانون فرھنگی ایده در شهر استکھلم برگزار می‌شود، مقولاتی مانند، تصوف و عرفان، تاریخ ھنر، تاریخ ایران، حافظ و شاھنامه را برای علاقه‌مندان آموزش داده است.” وی در زمینه‌های گوناگون صاحبِ تألیفات متفاوت و قابل‌توجهی ا‌ست. در زمینه‌ی هنر، کتابِ “مبانیِ طراحی سنتی در ایران”، در زمینه‌ی اساطیرِ ایرانی، “سرنوشتِ یک شمن از ضحّاک به اودن”، “فریدونیان و ضحّاکیان” و “سیاوشان”، در زمینه‌ی تاریخِ ایران، “آخرین شاه” و “تقویمِ تاریخ در ایران” و در زمینه‌ی ادبیات، “حافظ از نگاهی دیگر” از جمله‎ی آثار است. برخی نوشتارهای او با انتقادهای بسیاری روبرو شده است. از این آثار می‌توان به کتابِ “سرنوشت یک شمن از ضحّاک به اودن” نام بُرد که به قولی، پیش‌زمینه‎ی داوری‌های احمد شاملو درباره فردوسی تلقّی می‌شود. دیدگاه‌های حصوری و شاملو با انتقادات و شماتت‌های بسیاری از سوی ادیبان و تاریخ‌پژوهان روبرو شده است. آخرین اثرِ علی حصوری درباره اندیشه و سروده‌های حافظ، نیز موردِ نقد و نکوهشِ اندیشه‌مندانِ گوناگون، به‌ویژه داریوش آشوری بوده است. آشوری خود از صاحب‌نظران عرصه‌ی ادبیات و اندیشه شناخته می‌شود و کتابِ “عرفان و رندی در شعرِ حافظ” او، از آثارِ ستایش شده در زمینه‌ی حافظ‌پژوهی‌ به شمار می‌رود.

حصوری در زمانِ انتشارِ نخستین چاپِ “نوروزنامه”، ۲۶ ساله بوده و به گفته‌ی خود، تصحیح‌اش موردِ تشویق و حمایتِ مجتبی مینوی بوده است.


نامه خوانی:
“نوروزنامه” نه‌تنها به ریشه‌یابیِ نوروز، آن هم از دیدگاهِ استوره‎ و افسانه می‌پردازد، بلکه به گونه‌ای متفاوت و با بهره‎گیری از حکایاتِ گوناگون، به شرحِ تازه‎ای از آیین‌های پادشاهانِ ایران و توصیفِ مواردی دست یازیده که در کم‌تر اثری بدین شکل از آن‌ها یادشده است. همان طور که پیش‌تر گفته شد، نباید به این اثر کلاسیک به دیدِ اثری علمی یا تحقیقی نگریست. که در این‌جا، کفّه‌ی ترازویِ فرهنگ و ادب و افسانه، بسیار سنگین‌تر از پژوهشی علمی-تاریخی‌ست. در “نامه‎خوانی” از بخش‌های ۱۴ گانه‎ی نوروزنامه سخن می‌گوییم و در قسمت‌هایی به نقلِ کاملِ حکایاتِ زیبایی که خیام برای تکمیلِ یادداشت‌های خود برای هر بخش فراهم آورده‌است، می‌پردازیم. در انتهای کتاب، واژه‎نامه‌ای در شرحِ برخی واژه‌های دشوار نیز به چشم می‌خورد.

خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد