English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

نمایش سریال تلویزیونی عمر خیام در روسیه

سال 1973، گیورگی گولیا نویسنده اهل آبخاز از شوروی کتابی با عنوان «قصه عمر خیام» را نوشت. در سال های هشتاد، داستانی از یاودتا ایلیاسوا نویسنده باشقیری اهل شوروی منتشر شد که مار افسونگر. برج سکوت نام داشت. این کتاب درباره دانشمند و شاعر بزرگ ایرانی بود.

آدِلش آگیشِف استاد ازبک تبار دانشگاه دولتی سینماپردازی روسیه تقریبا ده جایزه دولتی اتحاد جماهیر شوروی در حوزه هنر دریافت کرده است. وی روی فیلم نامه تلویزیونی « زندگی ، عشق و ماجراهای عمر خیام » کار کرده است.

باریس توکارف کارگردان فیلم «عمر خیام» ضمن گفتگو با رادیو صدای روسیه اینطور توضیح می دهد:

«من در تمام مراحل نوشتن فیلمنامه روی آن نظارت داشتم. هر صفحه ی فیلمنامه را که می خواندم، بیشتر و بیشتر جذب آن می شدم. وقتی آدیلشا کار نوشتن فیلمنامه را تمام کرد، ترس تمام وجود مرا گرفت و با خود فکر کردم آیا واقعا از عهده انجام چنین کاری برمی آیم؟ به نظر می آمد که کارگردان این فیلم باید یک ازبک یا تاجیک باشد. چون موضوع را بهتر درک می کنند.

اما نویسنده سناریو به من گفت که فیلم باید فراتر از مرزها ملی باشد. زیرا این فیلم، داستان تاریخ همه بشریت است. به همین خاطر من نمی خواهم که یک کارگردان مسلمان یا مسیحی صرفا آن را بسازد. این فیلم یک اثر خارق العاده است.»

فیلم برداری در استودیوی دبیوت مسکو آغاز شد و سه سال طول کشید. کار مونتاژ به پایان رسیده است و اکنون آماده پخش می شود. فیلم هشت قسمت دارد و هر قسمت یک ساعت است که تقریبا تمام زندگی عمر خیام را از کودکی تا زمان مرگ او در سال 1131 میلادی به تصویر می کشد. گروه فیلم برداری از ملیت های مختلف تشکیل شده است. باریس توکارف در ادامه اینطور توضیح می دهد:

«کوچکترین بازیگر این فیلم یک پسربچه ازبک است. دوره جوانی عمر خیام را یک جوان ایرانی بازی می کند که بازی فوق العاده ای دارد. او عملا تمام قران را از حفظ می داند و این مساله واقعا مرا به حیرت درآورد. با وجود اینکه هیچ تجربه ای در کار سینما نداشت، اما هر چه از او می خواستیم به خوبی انجام می داد.

مادر این جوان واقعا خوشحال بود. برادرش هم در فیلم ما نقش یک پسر بچه کوچک را بازی می کند. نقش عمر خیام در سنین بالای 30 سال را یک هنرپیشه روس از تئاتر مسکو بازی می کند و سنین پیری را مجددا یک هنرپیشه ایرانی. لازم به ذکر است که بازیگران ایرانی خاطره خوبی در ذهن من به جای گذاشتند. آنها خیلی طبیعی بازی می کنند و در عین حال احساس را به طور دقیق نشان می دهند».

باریس توکارف مدت دو ماه در تهران مشغول فیلم برداری بود. وی در این باره چنین می گوید:«در ایران هنروران بسیار خوبی داشتیم. از طرف دیگر تعداد اسب ها و شتران هم به اندازه کافی بود. طبیعت ایران به قدری زیبا بود که حتی نمی خواستم از جلوه های ویژه و تصاویر دیگر استفاده کنم. طبیعت زیبای ایران برای ساخت فیلم های تاریخی بسیار مناسب است. شهرهایی به سبک قرون وسطی وجود دارند که همه از جنس آجر هستند. همین مساله کمک کرد که در فیلم همه چیز به شکل واقعی باشد و از جلوه های ویژه استفاده نکنیم.»

هنرپیشه روس در این فیلم، بازیگر شایسته و برنده جایزه دولتی است که تقریبا در چهل فیلم ایفای نقش کرده است. بعد از اتمام دانشکده بازیگری تقریبا در ده ها فیلم سینمایی بازی کرده است. اما هیچ کدام از این فیلم ها ارتباطی با دنیای شرق و تمدن اسلامی نداشته اند. و حالا یک مرتبه در فیلم عمر خیام ظاهر می شود.

باریس توکارف می گوید:«خلاقیت و توانایی عمر خیام فقط در رباعی های او که همه دنیا می خوانند و می شناسند، خلاصه نمی شود. عمر خیام در علم ریاضیات و نجوم نیز از تبحر و شهرت برخوردار است. عمر خیام پایه گذار تقویمی است که تا به امروز در ایران مورد استفاده قرار میگیرد.


با این حال در تمام دنیا او را به عنوان شاعر بزرگ می شناسند.


عمر خیام عمیق ترین اندیشه ها را در رباعیات کوتاه گنجانده است. لحظه های زندگی همچون دانه های شن می مانند که از لای انگشتان می ریزند. خیام این دانه ها را به لحظات زندگی انسان تشبیه می کند. تو باید بتوانی قبل از اینکه دانه ها از لای انگشتانت بریزند، آنها را شکل بدهی.

من فکر می کنم که نگاه خیام به زندگی یک الگوی واقعی برای ماست. عمر خیام محبوب خود را از دست داد. مدتی را در کنار حاکم بود، اما بعدا به طور کامل از زندگی در آنجا امتناع کرد. به همین خاطر کاملا فقیر شد و فراموشش کردند. اما او خود را خوشبخترین انسان احساس می کرد. این مساله مرا تکان می دهد! فقط می توانم بگویم که او نابغه بود، او به سختی زندگی کرد، اما چیز دیگری از دنیا طلب نمی کرد. او یک معلم بود. و به انسان ها یاد می داد که انسان باشند

 
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد