English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

آرامگاه خیام

نویسنده: محمد علی اسلامی ندوشن
«مجله یغما، فروردین 1342، شماره 177»
 
در سفر چند روزهء نوروزی به خراسان، اقامت کوتاهی در نیشابور کردیم و با شوق و ارادت یکبار در شب و یکبار در روز به زیارت تربت خیّام و عطّار شتافتیم. ساختمان‏ آرامگاه خیام و تعمیر بقعهء عطار به پایان رسیده بود. ما کوشیدیم تا فیضی برگیریم‏ و حالتی در خود برانگیزیم؛ عطّار چنان بود که می‏ بایست ولی افسوس که خیام را وصول‏ ناپذیر یافتیم. بنائی را که برای حکیم نیشابوری ساخته ‏اند اگر کسی از دور ببیند و نداند که از آنِ کیست هرکس را ممکن است در زیر آن خفته پندارد مگر خیّام. آرامگاه از دور به شکل اسکلتی می‏نماید؛ گوئی تیرآهنهای قطوری را درهم کلاف کرده و رنگ سفید بر آنها زده‏ اند. چون به درون باغ می‏روید اندام‏ آرامگاه به صورت کلاه درویش‏ها جلوه می کند بلند و ترک‏ ترک و از نزدیک به شکل‏ کلاه ‏فرنگی است.
 
بنای اصلی آرامگاه در محوطه‏ ای قرار گرفته که گرداگرد آنرا ده دهنه‏ به شکل خیمه (گویا برای آنگه می‏ گویند پدر خیام خیمه‏ دوز بوده) با سنگ رگی ساخته‏ اند و در دهان هر خیمه حوضچهء کاشی‏ ای‏ است که از لولهء باریکی آب به درون آن می‏ریزد. طرف چپ راهی که به آرامگاه می‏رسد، کتابخانه‏ و قرائت خانه‏ ای درست کرده ‏اند و آشپزخانه‏ و چند اطاق با حمّام و لوازم.
 
من به خود حق نمی‏دهم که از جهت فنی‏ دربارهء این بنا به بحث پردازم؛ ولی اشکالی‏ نمی‏بینم که آنچه را به عنوان یک بینندهء عادی‏ احساس کردم بر قلم آوردم.
 
از اینکه انجمن آثار ملی سرانجام به این‏ فکر افتاد که بنای یادبودی برای خیّام بسازد بسیار خوشحال‏ کننده است اما از اینکه آنرا با خرج بسیار هنگفت به صورت ناموزونی از کار درآورده است موجب تأسف تواند بود.
 

خیام:
بزرگترین ایرادی که بر این بنا وارد است این است که روح و فکر و نفس‏ خیام را منعکس نمی‏ کند. شکی نیست که همهء زائران خیام‏ شناس، اعمّ از ایرانی و خارجی دوست دارند که شمه‏ ای از صفا و وارستگی و ظرافت و روشن‏ بینی و رند و حساسیّت و بی‏ نیازی خیّام را در بنای مزارش پرتوافکن ببینند و محیط و جوّ آرامگاه‏ این حالت‏ها را کم‏ و بیش به آنها القاء کند و ساعتی که در آنجا هستند خود را به او نزدیک‏تر بیابند و درک آنچه او اندیشیده است بر ایشان آسان‏تر گردد. متأسفانه این‏ بنا چنین خاصیتی ندارد و فقط می تواند (مانند مجلس سنا و فرودگاه مهرآباد) چشمهای بازاری و طبایع زرق ‏و برق پسند را به تحسین وادارد. اگر بخواهیم اندکی به جزئیات بپردازیم این نکات قابل ذکر است:

1- محلّی که برای مقر ساختمان انتخاب شده، مناسب به نظر نمی‏ رسد. چنین بنائی با خصوصیاتی که دارد، قاعده باید روی بلندی قرار گیرد و حال آنکه بر عکس آنرا در داخل گودی جای داده‏ اند و باید چند پلّه پائین رفت تا به پای آن رسید. این امر منظرهء بنا را از دور خوشایند و ابتر کرده است و از نزدیک دیوارهای‏ اطراف به شخصیت و آزادگی آن لطمه زده است؛ عیب دیگر نیز بر این عیب‏ افزوده می‏شود؛ بدین معنی که فضای طرف چپ آرامگاه با دیوار سنگی مسدود شده در حالیکه طرف راست آزاد است. این وضع حالت کنج ‏افتادگی و خفقان‏ آمیزی به‏ بنا بخشیده و چشم‏ انداز آنرا بصورت «احولی» درآورده است هر دو عیب به آسانی‏ قابل احتراز بوده است.

برای دریافت مقاله اینجا را کلیک نمایید.
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد