English
نما آهنگ ها
رباعیات خیام
اكنون كه ز خوشدلي بجز نام نماند
يك همدم پخته جز مي خام نماند
دست طرب از ساغر مي باز مگير
امروز كه در دست بجز جام نماند!

ايكاش كه جاي آرميدن بودي
يا اين ره دور را رسيدن بودي
كاش از پي صد هزار سال از دل خاك
چون سبزه اميد بردميدن بودي!
تک آهنگ ها

گذری بر اندیشه های خیام

نویسنده: فریبا بدیع نیا
 
هر انسانی اگر فقط به معنای صوری اشعار حکیم خیام بسنده کند پیامی از خوشگذارانی و بی توجهی به اخلاق و بی اعتقادی را خواهد گرفت و حتی در بسیاری از موارد اندیشه های کفرآمیز نیز به وی نسبت داده شده است در حالیکه  معنای عمیق اشعار خیام نیاز به تعمق و شاید رمز گشایی دارد .
 
با توجه به اینکه هر اندیشه ای و هر فلسفه ای را در روح زمان خودش باید بررسی نمود باید با فضای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی آن زمان آشنا شد و در فضای آن زمان به مفهوم و پیام واقعی حکیم عمر خیام پی برد .
 
خیام جهان دیگر را نفی نمی کند بلکه بر این نظر است که اعتقاد به ارزشهای ثابت مانع قدرت خلاقیت و پویایی انسان می شود به نوعی در انسان موجی از نیار و حرص را بوجود می آورد و باعث می شود که از درک لحظه غافل باشد خداوند از خلق جهان و انسان خود را تحسین نموده و انسان نیز باید این جهان متغییر را تحسین نماید و همچون خالق خود که هر لحظه در حال آفرینش به آفرینش و خلاقیت بپردازد واز  زندگی و فیض وجود لذت ببرد خلق و آفرینش محصول اراده آزاد است  وهر آفرینشی مستلزم ویرانی و هر ویرانی  مستلزم شجاعت است  در واقع انسان خیام انسانی است شجاع که ویران می کند تا طرحی نو در اندازد.
 
در واقع ما در آنچه که طبیعت بر ما حکم می کند در پس جبریم ولی در انتخاب و شیوه نگرش آزاد هستیم محصور شدن در پیوستار  تولد و مرگ جبر است اما در طول این حرکت اراده و انتخاب ما حرف اول را می زند اراده و انتخاب نیاز به آگاهی دارد و آگاه بودن و هوشیار بودن نهایت هر اندیشه و مکتب آزاده ای است. انسانی که در لحظه حضور داشته باشد آگاه است هوشیار است واین انسان مسئولیت پذیر خواهد بود بر مبنای پاداش و تنبیه که می دانیم مراحل اولیه رشد اخلاقی ( کهلبرگ ) است  عمل نمی کند.

انسان مورد نظر خیام انسانی است که به سطح بالای اخلاق رسیده است برای بهشت و جهنم اخلاق را رعایت نمی کند در او اصول اخلاقی نهادینه شده است. منبع کنترل در انسان خیام درونی است به آرمانهای تثبیت شده خارج از انسان اعتقاد ندارد .
 
و خلاف آنچه که می گویند، انسان خیام میل به هیچ گرایی ندارد. انسان خیام خودش را دوست دارد زندگی را رنج نمی بیند آن را باری بر دوش خود احساس نمی کند  بلکه آن را رحمت حق می داند. وی معتقد است  رنج کشیدن باعث تطهیر انسان می شود مثل  قطره که وقتی در صدف حبس می شود مروارید می شود در واقع ریشه های وجود گرایی و حتی معنا درمانی را در اندیشه های خیام می توان جستجو نمود .
 
انسان خیام انسانی اجتماعی و برون گراست بطور مکرر انسان را دعوت نموده که از پوسته خود خارج شود  و در دشت و چمن بچرخد  و تعامل داشته باشد. عزلت گزینی را نمی پسندد  چرا که پویایی افکار را در خارج شدن از پوسته خود می داند .
 
جستجو در اندیشه های خیام نشان می دهد که تمایل وی بیشتر  به سوی اندیشه های ارسطو بوده است و از اندیشه های مطلق افلاطون دوری می نموده و در کل نسبی گرا بوده است. با جزم اندیشی مخالف بوده و تعصب اندیشه و زمانه  را رد می نماید و در جای که می گوید بانگ برآید  که راه نه این است و نه آن شاید منظور تفکیک امور به سفید یا سیاه یا خوب یا بد باشد. به نوعی پیام حکیم خیام این است راه های دیگر نیز وجود دارد یا به عبارتی بین رنگ سفید و سیاه رنگهای دیگر نیز موجود می باشد و میتوان نگاهی خارج از تعصب و التقاطی داشت .
 
انسان خیام شور زندگی و شور مرگ را می پذیرد ودر کنارش نهاد را نیز می پذیرد و به خودباوری میرسد و در نهایت شهامت به ما میگوید که پذیرش هر آنچه که در ما هست بهترین کار است و با نور  عقل و دل خود تاریکترین قسمتهای وجود خود را می کاود و روشن می کند و هراس از مرگ و شور زندگی را همراه با لذت بردن کتمان نمی کند .
 
البته توجه بفرمایید انسان خیام از سطوح اخلاقی بسیار غنی برخوردار است  صاحب اراده، خلاق، آگاه، مسئولیت پذیر می باشد انسانی انعطاف پذیر و عاری از هر تعصب انسانی که زندگی را و گوهر وجودی خود را درک نموده است. تعریف لذت و خوشی و زندگی  به معنای عام  و خاص کلمه  در چنین انسانی  ورای مفهوم آن  در افراد عامی می باشد .
 

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت

می نوش ندانی  از کجا آمده ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

 
***

این کوزه چو من عاشق زاری بوده ست
در بند سرزلف نگاری بوده ست

این دسته که بر گردن او می بینی
دستی ست که بر گردن یاری بوده ست


***
این یک دو سه روز نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت


برای دریافت مقاله اینجا را کلیک نمایید.
خبرنامه
كتاب شناسي



تحلیل شخصیت خیام
پدیدآورنده: محمد تقی جعفری تبریزی
ناشر: تهران، کیهان - 1364
تعداد صفحه: 365
ادامه
خیام پژوهان

ادوارد فیتزجرالد